WordPerfect-spook achtervolgt Microsoft

Deze week is de antieke WordPerfect-rechtszaak tegen Microsoft echt begonnen. Ex-ceo Bill Gates is als eerste getuige aangetreden, om een spook uit zijn verleden nu echt te verjagen.

De rechtszaak van Novell die nu voor de rechter is gekomen, is een oude. De aanklacht stamt namelijk al uit 2004. Maar daar is deze affaire niet begonnen. Nee, de kwestie waar de gevallen softwareleverancier het grote Microsoft voor aanklaagt, is echte pc-oergeschiedenis. Novell claimt dat het in 1995 plots is verraden door Microsoft, aan de vooravond van de Windows 95-lancering.

Lange aanloop
Waarom er dan is gewacht tot 2004 om aan te klagen, en waarom dient er nu, anno 2011 nog een rechtszaak? Novell heeft zijn aanklacht pas ingediend nadat Microsoft in een hele andere rechtszaak schuldig is bevonden aan monopoliemisbruik. Die veroordeling, na de jarenlange vervolging door de Amerikaanse overheid, heeft de voormalige WordPerfect-eigenaar een fundament gegeven voor zijn eigen rechtszaak.

Vervolgens zijn de verschillende klachten in deze zaak door de jaren heen op tegenstand gestuit, en uiteindelijk zijn de meeste zelfs afgewezen. De zaak die nu van start is gegaan gaat over n resterende aanklacht van Novell. Over machtsmisbruik van de monopoliepositie van Windows om WordPerfect buiten te sluiten. Dat echoot niet alleen de beruchte Netscape-antitrustzaak, waarbij die browser was buitengesloten door Internet Explorer, maar gaat ook aan vooraf aan die lange rechtszaak.

Justitie VS
De in 2001 geschikte overheidszaak tegen Microsoft heeft zijn oorsprong namelijk in de tijd vr Windows 95. Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft in augustus 1993 een antitrustonderzoek overgenomen van de FTC (federale handelscommissie). De blik was daarbij al gericht op applicatiesoftware, zoals boekhoudpakketten en tekstverwerkers.

Die antitrustblik van de Verenigde Staten heeft in juli 1994 een schikking opgeleverd. Daarbij is er overeenkomst voor goed gedrag (consent decree) gesloten, die een jaar later is goedgekeurd. Overigens heeft de rechter dit stempel van goedkeuring gegeven net drie dagen voor de lancering van Windows 95.

Interne mails
Twee jaar laten komt Justitie tot de conclusie dat Microsoft zich misdraagt. De Windows-producent houdt zich niet aan de overeenkomst. De Amerikaanse overheid spant een antitrustzaak aan die uiteindelijk eind 2001 is geschikt. Novell borduurt nu op voort op de veroordeling die tussentijds wel is opgelegd aan Microsoft.

In deze zaak zijn ook veel interne mails en memo's van de Windows-producent naar buiten gekomen. Uit die berichten zou blijken dat Microsoft bewust heeft geprobeerd concurrenten als Apple, Intuit en Real Networks te dwarsbomen. Sabotage van concurrerende software zou zelfs zijn gepland. Microsoft heeft in de antitrustzaak verklaard dat deze berichten uit hun context zijn gehaald. Novell voelt zich echter bewust gedwarsboomd: "We zijn in de rug gestoken", zegt de advocaat nu.

Windows 95-revolutie
De toenmalige eigenaar van de toen marktdominante tekstverwerker WordPerfect was in 1995 druk doende met een versie van dat programma voor de aankomende nieuwe Windows-versie. Vergeet niet: Windows 95 was niet slechts een versienummertje hoger, maar was een echt nieuw platform. Zoals Vista ten opzichte van XP, en XP (en Windows 2000) ten opzichte van de 9x-reeks (95, 98 en ME).

Windows 95 was nog wel gebouwd op oude, vertrouwde fundament van MS-DOS. Maar de hogere functies van Windows kregen een flinke make-over, waar applicaties in mee konden gaan. Of ze moesten in het DOS-tijdperk blijven zitten. DOS-applicaties draaiden - net als Windows 3.11-software - wel op Windows 95, maar qua uiterlijk en mogelijkheden verraadden ze hun herkomst.

Plots afgekapt
Novell wilde met zijn veelgebruikte WordPerfect meegaan met het nieuwe Windows. En had daarvoor ook medewerking van Microsoft. Enkele maanden vr de officile lancering van Windows 95 kwam daar een einde aan. Toegang tot technische informatie over het nieuwe besturingssysteem werd Novell onthouden.

Volgens de aanklager omdat het bedrijf van Bill Gates de eigen tekstverwerker Word en het eigen Windows-platform wou beschermen. Daarnaast zou Microsoft druk hebben uitgeoefend op pc-verkopers om de eigen applicaties wel en die van Novell niet te installeren of mee te leveren.

Word was toen al wel een succes op Windows 3, maar nog klein naast WordPerfect. Windows was al wel marktdominant. Door concurrent Novell buiten te sluiten, kon Microsofts eigen tekstverwerker groot worden op het eigen besturingssysteem, aldus de aanklacht uit 2004. Daarnaast zou de afwezigheid van WordPerfect op Windows 95, tegelijk met de aanwezigheid van Word, dat besturingssysteem weer kunnen stimuleren.

Instructie Gates
Cruciaal in de eindelijk lopende rechtszaak is een interne e-mail uit 1994 van toenmalig ceo Bill Gates. Daarin zet hij de plannen voor Windows 95 en Office uiteen. De eigen softwaredevelopers krijgen de instructie om te werken aan een hoge mate van integratie, die moeilijk te behalen zal zijn voor concurrenten als Notes en WordPerfect. Dit om Office een echt groot voordeel te geven, aldus Gates in de interne mail.

Microsoft spreekt Novells lezing van die instructie tegen en ontkent de beschuldigingen. Gates heeft hierover tweenhalf jaar terug al een schriftelijke verklaring ingediend bij de rechtbank. Daarin stelt de topman dat hij niet de concurrentie wou buitensluiten, maar de eigen innovatie van Microsofts producten wou bevorderen.

'WordPerfect crashte Windows'
Niet alleen zou Novell toen minder innovatief bezig zijn, maar WordPerfect was volgens Microsoft zelfs niet rijp voor Windows 95. Advocaat David Tulchin heeft vorige week bepleit dat Gates WordPerfect heeft afgewezen voor de lancering van Windows 95 omdat de applicatie het besturingssysteem liet vastlopen.

Bovendien was de oorzaak van die dreigende crashes niet op te sporen en te fixen vr de geplande lancering van Microsofts nieuwe pc-platform, aldus de advocaat. Hij vult die verklaring aan met de stelling dat Novell nooit bij Microsoft heeft geklaagd over de gang van zaken rond Windows 95. Er is volgens hem niets daarover te vinden in het ingediende bewijsmateriaal.

Miljarden ter troost
Voor Microsoft en de al lang teruggetreden Gates is de WordPerfect-zaak een spook uit het verleden. Voor Novell is het een kans op miljarden, maar niet op herstel. De aanklager eist 1,2 miljard dollar schadevergoeding, niet alleen voor zijn vroegere tekstverwerker maar ook voor zijn toenmalige spreadsheet Quattro Pro.

Beide pakketten zijn in 1994 door Novell opgekocht voor in totaal ruim een miljard dollar, van respectievelijk de WordPerfect Corporation en Borland. In 1996 zijn beide programma's weer doorverkocht, met flinke verliezen: de verkoopwaarde was 170 miljoen dollar. De nieuwe eigenaar is het Canadese Corel.

Die verkoop heeft Novell nog bijna deze rechtszaak gekost. Een rechter bepaalde in 2010 dat de voormalige eigenaar geen recht meer had op schadevergoeding. Dat recht is volgens die rechter doorverkocht aan Caldera, wat zich later heeft hernoemd naar SCO. Bovendien zou Novell niet hard kunnen maken dat Microsoft pc-leveranciers onder druk heeft gezet. De oem-deals voor Windows waren niet immers exclusief, aldus de rechter.

Inmiddels is Novell zelf steeds verder gemarginaliseerd. De overname van de Duitse Linux-leverancier Suse en daarmee de overstap naar dat besturingssysteem heeft uiteindelijk de ondergang niet afgewend. Novell is een jaar geleden voor 2,2 miljard dollar ingelijfd door softwarebedrijf Attachmate, waarbij een door Microsoft opgezet consortium diverse Novell-patenten heeft opgekocht.