De toekomst van Android staat op het spel

De rechtszaak over Java in Android bedreigt dat gratis besturingssysteem. Google heeft intern in 2005 al erkend dat er voor Java betaald moet worden. Het wilde dat afwentelen op de toestelmakers.

Video
Google kondigt mobiel ontwikkelplatform Android aan
.
Deze week is de rechtszaak van Oracle tegen Google eindelijk van start gegaan. De databasereus heeft Android-maker Google in augustus 2010 voor de rechter gesleept. De aanklacht: schending van patenten en auteursrechten op Java. Het volgens de aanklager schendende product: de Google-eigen JVM (Java virtual Machine) Dalvik die de basis is voor alle Android-apps.

Al vuurwerk in de aanloop
Na de aanvankelijke aanklacht zijn er ontkenningen, aanvullende beschuldigingen, dreigementen, tegenslagen en uiteindelijk zelfs semi-schikkingsvoorstellen gevolgd. Google: wij zijn onschuldig. Oracle: Java-code is 1-op-1 overgenomen. Google: wij gaan dit uitvechten. Patentbureau VS: Java-claims ongeldig. Google: Java-licentie is hooguit 100 miljoen dollar waard. Oracle: nee dank voor dat semi-schikkingsvoorstel.

In de aanloop naar de eerste rechtszitting zijn nog wel de aanvankelijke Oracle-claims van miljardenschade wat ingebonden. De rechter heeft wat tegengas van Google geaccepteerd en Oracle bevolen de schadeclaim bij te stellen. Toch blijft de dreiging voor Android reëel. Google heeft met zijn mobiele besturingssysteem in een paar jaar tijd enorm marktaandeel gewonnen door het gratis te verstrekken aan smartphonefabrikanten. Dat weggeven kan best eens geheel onterecht zijn.

'Android niet gratis'
Oracle stelt namelijk dat er voor Java-gebruik betaald moet worden én dat Google dat maar al te goed weet. De internetreus zou dus willens en wetens intellectueel eigendom schenden van de softwarereus, die drie jaar geleden Java-maker Sun Microsystems heeft overgenomen. De nieuwe eigenaar heeft toen al gelijk aangegeven de Sun-bezittingen meer te gelde te gaan maken. De bij Sun/Oracle opgestapte Java-vader James Gosling heeft dat winstbejag van het bedrijf toen ook fel veroordeeld.

Android blijkt in de praktijk al niet echt gratis te zijn. Microsoft is Oracle als het ware voorgegaan met het eisen - en verkrijgen - van geld voor Android. De Windows-producent wendt zich met zijn patentwapens niet direct tot Google, maar gaat de diverse Android-partners af. Die hardwarebedrijven zijn één voor één gezwicht, groot en klein. Met nu als resterende weigeraars e-readerleverancier Barnes & Noble en telefoonfabrikant Motorola, dat na de Microsoft-aanklacht is overgenomen door Google.

Oracle: Google wist beter
De oorspronkelijke maker van Android, die het zelf overigens ooit heeft ingekocht, is wel rechtstreeks op de korrel genomen door Oracle. Dat bedrijf heeft alvast een belangrijk punt gescoord: Google wist zeven jaar geleden al dat er voor Java in Android betaald moet worden. Het bedrijf erkende dat ook in een intern document van juli 2005, dat nu als bewijsstuk (PDF) is geopenbaard in de rechtszaak.

"Wie betaalt er? De OEM [toestelfabrikant - red.] betaalt Sun een licentievergoeding, gebruikelijk minder dan 30 dollarcent [per toestel - red.] bij grote aantallen", vermeldt Google in een vertrouwelijke presentatie over de strategie voor het open source Android. Daarbij vermeldt het ook expliciet dat het een Java-licentie moet nemen bij Sun. "De kosten zijn niet het probleem, een open source JVM is het probleem."

'Kan ik me niet herinneren'
Het bedrijf heeft vervolgens concrete licentiegesprekken gevoerd met Sun Microsystems. Google-ceo Larry Page heeft deze week in de rechtbank getuigd dat hij zich daar weinig van herinnert. Hij verklaart ook zich niet te kunnen herinneren dat hij software-ingenieur Tim Lindholm opdracht heeft gegeven om Java-alternatieven voor Android te onderzoeken.

Die Java-ontwikkelaar is in 2005 overgestapt van Sun naar Google. Hij heeft in augustus 2010 nog geconcludeerd dat alle alternatieven voor Java op Android onder de maat zijn en dat Google een Java-licentie moet afsluiten. Die conclusie staat in een interne mail van hem die, ondanks protest van Google, toch nog bewijsstuk is in de nu lopende rechtszaak.

Sun-eigenaar Oracle zoekt het dus - vooralsnog - niet bij Android-aanbiedende bedrijven, die volgens de interne Android-presentatie uit 2005 mogen betalen. Zo'n doorverwijzing heeft Google recenter nog gedaan, naar de bedrijven die Android daadwerkelijk commercieel aanbieden. In november 2010 stelde de internetgigant niet verantwoordelijk te zijn voor Java in Android. Oracle moet zich maar wenden tot derde partijen; de Android-voerende smartphoneproducenten. Toch zoekt Oracle het bij de bron: Google.

Windows-precedent van Sun
Een mogelijk bepalend precedent voor deze aanpak zit in het verre verleden van Java. De oorspronkelijke belofte van dat platformonafhankelijke platform was dat Java-programma's op alle besturingssystemen draaien, mits daar maar een JVM voor bestaat. Cruciaal is dan wel dat Java en alle JVM's uniform blijven, compatibel dus.

Microsoft heeft zich daar met zijn JVM voor Windows (vanaf versie 95) niet aan gehouden. Sun heeft die fragmentatie van Java vervolgens met rechtszaken bestreden. Uiteindelijk is dat uitgemond in een schikking waarbij Microsoft beloofd heeft Java niet meer te 'vervuilen'. Die belofte heeft het gestand gedaan door zijn eigen JVM geheel te schrappen.

Google's Dalvik valt ook te zien als vervuiling van Java. Belangrijk verschil is wel dat Microsoft zelf Windows levert én daar aan verdient. Google levert Android niet aan de daadwerkelijke gebruikers én verdient er niet direct aan. Het mobiele besturingssysteem is gratis voor de hardwarebedrijven die het gebruiken op hun toestellen waar ze dan aan verdienen. Maar Google verdient wel aan Android: via het gebruik van zijn internetdiensten, die diepgaand zijn geworteld in Android.

Android-pluspunten
Voor toestelmakers is de gratis aard en vrijheid van Android aantrekkelijk. Voor telecombedrijven geldt hetzelfde, plus de aantrekkingskracht van het app-ecosysteem en de vrijheid om eigen app stores uit te baten. De vele apps en keuzes uit app-winkels en toestellen trekken op hun beurt consumenten aan.

Dat alles zorgt ervoor dat Android qua marktaandeel groot is geworden. En dat bezorgt Google weer veel gebruikers voor zijn internetdiensten, waar het supergerichte advertenties bij verkoopt. De apps, draaiend op de Dalvik JVM, spelen dus een belangrijke rol in dit complexe e-commerce geheel. En Oracle eist een stuk van deze taart op.

De tijdlijn van de rechtszaak tot op heden: