ICT-Stemwijzer 2012: privacy

Op woensdag 12 september zijn de Tweede Kamerverkiezingen. Webwereld spit in de aanloop naar het stemmen door alle ICT-standpunten. Met ditmaal het hete hangijzer privacy.

Privacy staat hoger op de politieke agenda dan ooit tevoren, zo lijkt. Iedere politieke partij besteedt er de nodige aandacht aan in zijn verkiezingsprogramma. De partijen lijken het eens wat betreft het belang van privacy voor de persoonlijke levenssfeer van de Nederlander en de impact die schending ervan kan hebben. Toch zijn er flinke verschillen in de gewenste aanpak.

Spierballentaal
Waar er twee jaar geleden bij de vorige verkiezingen nog een tweespalt was in de afweging tussen privacy en veiligheid, blijkt de balans uitgeslagen naar dat eerste. In veel partijprogramma's staat spierballentaal. Er wordt gepleit voor "waarborgen", "heldere regels" en de "noodzakelijkheid" voor het opslaan van gegevens.

Alle partijen zijn doordrongen van het feit dat grof geblunder zoals DigiNotar, het Elektronisch PatiŽnten Dossier (EPD) en de reeks Lektober-onthullingen onder geen beding opnieuw mogen voorkomen. Daarom zijn er veel voorstellen voor strenger toezicht, een bredere meldplicht voor datalekken, en een stop op het overbodig vergaren en bewaren van burgergegevens.

Privacy by design
Er zijn drie partijen die het concept van 'privacy by design' ook voor deze verkiezingen benadrukken. Zowel de VVD, PvdA als D66 nemen als uitgangspunt dat er bij de bouw van automatiseringssystemen en de aanleg van databases wordt nagedacht over de bescherming van persoonsgegevens. Dus niet slechts achteraf, maar van begin af aan. De impact op de privacy moet vooraf worden geanalyseerd, menen zij.

D66 wil dat deze analyse verplicht wordt voor publieke partijen. De PvdA ziet hier een adviesrol voor het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP). "Het College Bescherming Persoonsgegevens brengt voorafgaand aan de inwerkingtreding van wet- en regelgeving die impact heeft op de privacy van burgers advies uit over de privacyimplicaties van deze wetten en regels."

Taak voor het CBP
Het CBP wordt nog door twee andere partijen aangehaald. Daarbij is de gemeenschappelijke gedachte een van meer bevoegdheid. D66 ziet het CBP zelfs graag opgaan in een Nederlandse Privacy Autoriteit, met meer mandaat en middelen om klachten over privacyschending in behandeling te nemen. Plus ook de mogelijkheid tot het uitdelen van boetes.

Benoeming van het bestuur van dit bredere, krachtigere orgaan moet volgens de partij via de Tweede Kamer lopen. Dit om meer onafhankelijkheid te garanderen. D66 wil daarnaast ook dat burgers in groepsverband kunnen procederen tegen onrechtmatig gebruik van persoonsgegevens. De Partij voor de Dieren ziet voor het CBP een vergelijkbare rol weggelegd als die de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) heeft.

Maar hoe zit het dan met omstreden voorstellen en wetten als de Meldplicht Datalekken, de vingerafdrukken in het paspoort, en de bewaarplicht voor telecomgegevens?

Meldplicht Datalekken
De discussie rond het Meldpunt Datalekken loopt nog steeds. Belanghebbende organisaties staan recht tegenover elkaar. Zo vind het CBP dat het huidige wetsvoorstel beperkt is, terwijl de ICT-sector wil wachten op Europese richtlijnen.

De VVD wil haast maken. "Het wetsvoorstel Meldplicht Datalekken moet met spoed worden behandeld", schrijven de liberalen. D66, GroenLinks, de Partij voor de Dieren en de Piratenpartij willen eveneens het melden van datalekken verplichten. In de programma's van PvdA, SP, CDA en PVV wordt geen standpunt ingenomen in deze discussie.

Vingerafdrukken in het paspoort
Een meerderheid van de Tweede Kamer steunde afgelopen mei een PvdA-motie voor het stoppen van registratie van vingerafdrukken voor paspoorten. De SP, D66, Partij voor de Dieren en uiteraard de Piratenpartij zijn het nog altijd eens met PvdA.

Zij pleiten expliciet in hun programma voor afschaffing van deze regel. Toch lijkt Nederland hierin gebonden aan Europese wetgeving, die uitleesbare biometrische gegevens wil in alle paspoorten van Europese burgers.

Europese bewaarplicht
Hetzelfde geldt voor de Europese Bewaarplicht, een omstreden wet die de Europese Commissie volgend jaar wil gaan aanpassen. Het verplicht bijhouden van telecommunicatiegegevens van burgers door providers en telco's kan nu maximaal twee jaar.

"Daarmee wordt inbreuk gemaakt op de privacy en communicatie van miljoenen Nederlanders. Deze regel maakt Nederland niet veiliger, en moet daarom zo snel mogelijk in Nederland en in de rest van Europa worden afgeschaft", is de PvdA van mening.

De Partij voor de Dieren is het hiermee eens. "Internetaanbieders worden niet gebruikt als verlengstuk van de opsporingsdiensten", schetst de partij haar ideale situatie. GroenLinks wil de bewaarplicht eerst inkorten tot het Europese minimum van een half jaar. In de ogen van deze partij moet de regering zich pas daarna in de EU sterk maken voor volledige afschaffing.

Het CDA is voorzichtig en wil een herziening van de bewaarplicht. Bovendien pleit de partij voor aanscherping van de regels over wie deze gegevens wanneer mag raadplegen. "Bij zowel private partijen als de overheid moet altijd gestreefd worden naar decentrale opslag en het zo kort mogelijk opslaan van gegevens." PVV en VVD zijn voorstander van het bewaren van telecomgegevens, maar reppen hier niet over in hun verkiezingsprogramma's.

'Privacy blijft belangrijk'
Enkele politieke partijen komen niet met heldere maatregelen maar maken desondanks wel melding van het thema privacy. Zo schrijft de ChristenUnie kort dat het zorgvuldig omgaan met persoonlijke gegevens "belangrijk blijft". En meent de SGP dat bij het volgen van verdachte personen of organisaties ter voorkoming van terrorisme, de bescherming van burgers belangrijker is dan "de privacy van degenen die mogelijk kwaad in de zin hebben".

Tot slot de PVV, die naast de stelling dat privacy cruciaal is, het eveneens kort houdt over dit hete hangijzer. "Privacy moet gewaarborgd zijn. Een inbreuk mag alleen plaatsvinden als dit juridisch strak geregeld is." Dat geldt dan overigens niet voor misdadigers. "Zet foto's van misdadigers op internet."